Hücresel Tedaviler (PRP, Kök Hücre)

PRP ve kök hücre gibi hücresel tedaviler; kişinin kendi kanından veya dokusundan elde edilen ürünlerle onarım sürecini desteklemeyi amaçlar. Uygunluk muayeneyle belirlenir.

Hücresel Tedaviler (PRP, Kök Hücre)

Hücresel tedaviler, kişinin kendi kanından ya da dokusundan elde edilen biyolojik ürünlerin (PRP veya kök hücre içeren preparatlar) sorunlu bölgeye enjekte edilmesiyle vücudun onarım süreçlerini desteklemeyi amaçlayan yöntemlerdir. Ortopedide en sık eklem kireçlenmesi, kıkırdak hasarı ve tendon-bağ yaralanmalarında, çoğunlukla fizik tedavi gibi diğer yöntemlerle birlikte kullanılırlar.

Gelişen tıp teknolojileriyle birlikte, vücudun kendi onarıcı gücünü kullanarak iyileşmeyi destekleyen hücresel tedaviler son yıllarda büyük ilgi görmektedir. Özellikle PRP (Platelet Rich Plasma - Trombositten Zengin Plazma) ve kök hücre tedavileri, doku onarımı, cilt yenilenmesi ve ortopedik rahatsızlıkların tedavisinde sıkça tercih edilmektedir.

PRP (Platelet Rich Plasma) Tedavisi Nedir?

PRP, kişiden alınan bir miktar kanın özel işlemlerden geçirilerek, trombosit yönünden zengin kısmının ayrılması ve ilgili bölgeye enjekte edilmesiyle uygulanır. Trombositler; büyüme faktörleri ve iyileştirici proteinler içerir. Bu sayede PRP farklı tıp alanlarında şu amaçlarla kullanılabilmektedir:

  • Ciltte gençleşme ve elastikiyet artışı,
  • Saç dökülmesinin azaltılması,
  • Eklem ve kas yaralanmalarında iyileşme sürecinin desteklenmesi.

Ortopedide PRP hangi durumlarda kullanılır?

Ortopedi ve spor hekimliğinde PRP daha çok şu durumlarda değerlendirilir:

  • Erken ve orta evre diz kireçlenmesi (osteoartrit)
  • Kıkırdak hasarına bağlı eklem ağrıları
  • Tenisçi dirseği, patellar tendinopati gibi kronikleşmiş tendon sorunları
  • Kısmi bağ ve kas yaralanmaları
  • Bazı artroskopik ameliyatlarda iyileşmeyi desteklemek amacıyla

Bilimsel veriler kullanım alanına göre farklılık gösterir: bazı durumlarda destekleyici çalışmalar daha güçlüyken bazılarında kanıtlar sınırlıdır. Bu nedenle PRP her ağrı için uygun bir seçenek değildir. PRP'nin ne olduğu, kök hücreden farkı ve uygulamadan ne beklenmesi gerektiği hakkında ayrıntılı bilgi için PRP tedavisi nedir ve ne beklemeli yazımızı okuyabilirsiniz.

Kök Hücre Tedavisi Nedir?

Kök hücreler, vücudun çeşitli hücrelerine dönüşebilme özelliğine sahip özel hücrelerdir. Bu tedavi yönteminde genellikle kişinin yağ dokusundan veya kemik iliğinden alınan kök hücreler, sorunlu dokuya enjekte edilerek hücre yenilenmesi desteklenir. Kök hücre tedavisi özellikle:

  • Eklem ve kıkırdak hasarlarında,
  • Kas-iskelet sistemi hastalıklarında,
  • Cilt gençleştirme uygulamalarında,
  • Estetik uygulamalarda kullanılmaktadır.

Ortopedide kullanılan preparatlar, kemik iliğinden ya da yağ dokusundan alınan örneğin işlenerek yoğunlaştırılmasıyla hazırlanır ve kök hücrelerin yanı sıra başka hücreler ve biyolojik maddeler de içerir. Bu uygulamaların amacı eklem ortamını iyileştirmek ve şikâyetleri azaltmaktır; kaybolan kıkırdağı yeniden oluşturduğu gösterilmiş değildir. Uygulamalar, ilgili sağlık mevzuatı ve güncel bilimsel veriler çerçevesinde planlanır. Dizde kök hücre uygulamalarıyla ilgili bilimsel bilgileri diz kök hücre tedavisi: bilimsel gerçekler yazımızda bulabilirsiniz.

PRP mi, kök hücre mi?

PRP kandan hazırlanır ve tek seansta, kısa bir işlemle uygulanır. Kök hücre içeren uygulamalarda ise önce kemik iliği ya da yağ dokusundan örnek alınması gerekir; bu nedenle işlem daha kapsamlıdır. Hangisinin uygun olduğu; hastalığın evresine, yaşa, beklentiye ve daha önce uygulanan tedavilere göre değişir. İki yöntemin karşılaştırması için dize kök hücre mi PRP mi yazımıza göz atabilirsiniz.

Kimler İçin Uygundur?

Hücresel tedaviler, genellikle 18 yaş üstü, ciddi sistemik hastalığı olmayan bireylerde uygulanabilir. Uygunluk durumu, detaylı muayene ve doktor değerlendirmesi ile belirlenmelidir.

Aşağıdaki durumlarda hücresel tedaviler uygun olmayabilir ya da ertelenmesi gerekebilir:

  • Uygulama bölgesinde veya vücutta aktif enfeksiyon
  • Kan pıhtılaşma bozuklukları ya da düşük trombosit sayısı
  • Aktif kanser tedavisi
  • Gebelik
  • Kan sulandırıcı ilaç kullanımı (ayrıca değerlendirilir)

Bu konuda daha fazla bilgi için PRP uygulaması kimler için uygun değildir yazımızı okuyabilirsiniz.

Değerlendirme ve tanı süreci

Hücresel tedavi kararı, ağrının kaynağının doğru belirlenmesiyle başlar. Muayenede eklemin hareketleri, şişlik ve hassasiyet değerlendirilir. Ayakta çekilen röntgenler kireçlenmenin evresini, MR görüntüleme ise kıkırdak, menisküs, bağ ve tendonların durumunu göstermede yardımcıdır. Gerekli görülürse kan tahlilleri istenir. Bu değerlendirme sonucunda hücresel tedavinin mi, fizik tedavinin mi, yoksa cerrahi bir yöntemin mi daha uygun olduğu konuşulur. Prof. Dr. Gökhan Polat'ın kliniğinde tedavi planı; muayene bulguları, görüntüleme sonuçları, kişinin yaşı, aktivite düzeyi ve beklentileri birlikte değerlendirilerek yapılır.

Uygulama nasıl yapılır?

PRP uygulamasında koldan bir miktar kan alınır, özel tüplerde santrifüj edilerek trombositten zengin plazma ayrılır ve aynı seans içinde, steril koşullarda ilgili bölgeye enjekte edilir. Gerektiğinde enjeksiyon ultrason eşliğinde yapılabilir.

Kök hücre içeren uygulamalarda ise lokal anestezi altında kalça kemiğinden kemik iliği ya da karın veya uyluk bölgesinden yağ dokusu alınır; örnek işlendikten sonra eklem içine veya hedef dokuya uygulanır. Bu uygulamalar bazen artroskopik bir ameliyatla birlikte yapılabilir.

Seans sayısı ve aralıkları kullanılan yönteme ve tedavi edilen soruna göre değişir; tek uygulama yeterli görülebileceği gibi birkaç seans da planlanabilir.

Hücresel Tedavilerin Avantajları ve Sınırları

  • Kişinin kendi kanı veya dokusu kullanıldığı için alerjik reaksiyon riski düşüktür.
  • Cerrahi kesi gerektirmeyen, enjeksiyon şeklinde uygulanan yöntemlerdir; vücudun kendi onarım süreçlerinin desteklenmesi amaçlanır.
  • Uygulama sonrası günlük yaşama dönüş genellikle kısa sürede olur.

Bununla birlikte hücresel tedavilerin sınırları da vardır: etki genellikle hemen değil, haftalar içinde ortaya çıkar; yanıt kişiden kişiye değişir ve her hastada aynı fayda görülmez. İleri evre kireçlenme, yerinden oynamış menisküs yırtığı ya da tam bağ kopması gibi mekanik sorunlarda enjeksiyon tedavileri tek başına yeterli olmayabilir.

Uygulama sonrası süreç

Uygulamadan sonraki ilk birkaç gün enjeksiyon bölgesinde geçici ağrı, dolgunluk hissi veya hafif şişlik olabilir. Bu dönemde zorlayıcı aktivitelere ara verilmesi ve hekimin önerisine göre bazı ağrı kesicilerden bir süre kaçınılması istenebilir. Günlük aktivitelere çoğunlukla kısa sürede dönülür; spor ve ağır egzersizlere dönüş, tedavi edilen soruna göre kademeli olarak planlanır. Hücresel tedaviler genellikle kas güçlendirme ve fizik tedavi programıyla birlikte daha anlamlı hale gelir.

Riskler ve yan etkiler

Hücresel tedaviler genellikle iyi tolere edilir; yine de her girişimde olduğu gibi bazı riskler vardır:

  • Enjeksiyon bölgesinde geçici ağrı, şişlik veya morarma
  • Nadiren enfeksiyon
  • Kemik iliği ya da yağ alınan bölgede hassasiyet ve morarma
  • Beklenen faydanın görülmemesi

Olası yan etkiler hakkında ayrıntılı bilgi için PRP tedavisinin yan etkileri yazımızı inceleyebilirsiniz.

Ameliyat ne zaman gündeme gelir?

Hücresel tedaviler cerrahinin yerine geçen bir yöntem değildir; doğru hastada, doğru zamanda kullanıldığında bir seçenek olabilir. Eklemde kilitlenmeye yol açan menisküs yırtıkları, instabiliteye neden olan bağ kopmaları, belirgin kıkırdak defektleri ya da dizilim bozuklukları gibi durumlarda artroskopik onarım, kıkırdak cerrahisi veya osteotomi gibi cerrahi yöntemler konuşulabilir. Kıkırdak sorunlarında uygulanan tedaviler hakkında bilgi için kıkırdak hastalıkları sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Ne zaman ortopedi uzmanına başvurmalısınız?

  • Birkaç haftadır süren ve günlük yaşamı kısıtlayan eklem ağrısı
  • Merdiven inip çıkarken, çömelirken veya uzun yürüyüşte artan diz ya da kalça ağrısı
  • Spor yaralanması sonrası geçmeyen tendon veya kas ağrısı
  • Dizde tekrarlayan şişlik, kilitlenme ya da boşalma hissi
  • Ateş, kızarıklık ve sıcaklık artışıyla birlikte eklem şişliği (acil değerlendirme gerektirir)

Hücresel tedavinin sizin için uygun olup olmadığını değerlendirmek için muayene gereklidir; randevu için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ve gerekli tetkiklerle, kişiye özel olarak verilir.

Sıkça sorulan sorular

PRP tedavisi nedir, nasıl yapılır?

PRP, kişinin kendi kanından elde edilen ve trombositten zengin plazmanın ilgili bölgeye enjekte edilmesidir. Koldan alınan kan santrifüj edilir, ayrılan plazma aynı seans içinde steril koşullarda uygulanır. İşlem genellikle kısa sürer ve çoğu kişi aynı gün günlük yaşamına döner.

Diz ağrısına PRP iyi gelir mi?

PRP en çok erken ve orta evre diz kireçlenmesinde ağrıyı azaltmak amacıyla değerlendirilir. Yanıt kişiden kişiye değişir ve etki genellikle haftalar içinde ortaya çıkar. İleri kireçlenme ya da mekanik sorunlar varsa tek başına yeterli olmayabilir; uygunluk muayene ve görüntüleme ile belirlenir.

Diz için PRP mi kök hücre mi?

PRP kandan hazırlanır ve kısa bir işlemle uygulanır. Kök hücre içeren uygulamalarda önce kemik iliği ya da yağ dokusundan örnek alınır, bu nedenle işlem daha kapsamlıdır. Hangisinin uygun olduğu hastalığın evresi, yaş, beklenti ve önceki tedavilere göre kişiye özel değerlendirilir.

PRP tedavisi kaç seans uygulanır?

Seans sayısı tedavi edilen soruna ve kullanılan yönteme göre değişir. Bazı durumlarda tek uygulama yeterli görülürken bazı durumlarda belirli aralıklarla birkaç seans planlanabilir. Tedavi planı muayene sonrasında kişiye özel yapılır.

Hücresel tedavilerin yan etkileri var mı?

En sık görülen yan etkiler enjeksiyon bölgesinde birkaç gün süren geçici ağrı, şişlik veya morarmadır. Enfeksiyon nadirdir. Kök hücre uygulamalarında ayrıca kemik iliği ya da yağ alınan bölgede hassasiyet olabilir. Beklenen faydanın görülmemesi de olasılıklar arasındadır.

Prof. Dr. Gökhan Polat

Yazının hekimi

Prof. Dr. Gökhan Polat

Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi

  • Hospital for Special Surgery (New York), Spor Hekimliği ve Kalça Koruma Fellowship'i (2015)
  • Avrupa Ortopedi ve Travmatoloji Board sertifikası (EBOT)
  • ESSKA ve TOTBİD üyesi
Özgeçmişi görüntüleyin

Online Randevu