Femoroasetabuler Sıkışma

Femoroasetabuler sıkışma (FAI), kalçada kemik şekil farklılığı nedeniyle hareket sırasında oluşan anormal temastır; kasık ağrısı yapabilir. Belirtiler ve tedavi seçenekleri.

Femoroasetabuler Sıkışma

Femoroasetabuler sıkışma (FAS, FAI), kalça eklemini oluşturan uyluk kemiği başı-boynu ile hazne (asetabulum) arasındaki şekil farklılığı nedeniyle hareket sırasında kemiklerin birbirine anormal şekilde temas etmesidir. Zamanla labrum yırtığına ve kıkırdak hasarına yol açarak özellikle genç ve aktif kişilerde kasık ağrısının önemli nedenlerinden biri olabilir.

Femoroasetabuler sıkışma; kalça eklemindeki morfolojik bozukluk nedeniyle, femur baş-boyun bileşkesi ile asetabulum arasında gelişen patolojik temas ve sıkışmadır. CAM tipi, Pincer (Kıskaç) tipi ve Kombine tip olmak üzere 3 tip femoroasetabuler sıkışma tarif edilmiştir.

Sıkışmaya bağlı olarak eklem içerisinde gelişen ikincil hasar (labrum yırtıkları ve kıkırdak hasarı) hastalarda kalça ağrısına yol açan bir klinik duruma sebep olabilmektedir. Bu klinik duruma femoroasetabuler sıkışma sendromu adı verilmektedir. Sıkışmaya bağlı olarak eklem içerisinde gelişen patofizyolojik süreç, uzun dönemde kalça osteoartriti (eklem kireçlenmesi) için bir risk faktörü olarak gösterilmektedir.

Femoroasetabuler sıkışma tipleri

CAM tipi sıkışma

CAM tipi sıkışma, femur kaynaklı olarak gelişen sıkışmadır. Sıklıkla femur boynu anterolateralinde (ön-yan) kemiksel bir fazlalık (CAM lezyonu) mevcuttur. Buna bağlı olarak femur başı asetabulum içerisine girerken eklem içerisinde bir makaslama kuvveti oluşur. Bu sıkışma geniş labrum yırtıklarına ve kıkırdak hasarına neden olur. Genç erkek hastalarda daha sık görülmektedir. (Şekil 1)

cam tipi sıkışma

Şekil 1: CAM tipi sıkışmaya sebep olan kemiksel bozukluk ve eklemin hareketi esnasında oluşan hasar görülmekte

Pincer tipi sıkışma

Asetabulumun aşırı örtünmesine bağlı olarak gelişir. Orta yaşlı kadın hastalarda daha sık görülmektedir. Eklemde gelişen ikincil hasar, CAM tipine göre daha yavaştır. (Şekil 2)

pincer tipi sıkışma

Şekil 2: Pincer tipi sıkışmaya sebep olan kemiksel bozukluk ve eklemin hareketi esnasında oluşan hasar görülmekte

Kombine tip

Her iki sıkışma tipinin birlikte görüldüğü tiptir. En sık karşılaşılan sıkışma tipidir.

Sıkışmanın mekanizması ve tipleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için femoroasetabuler sıkışma: mekanizma, tipler ve tedavi yazımızı okuyabilirsiniz.

Belirtileri nelerdir, kimlerde görülür?

Hastalarda kemiksel şekil bozukluğu ve klinik semptomlara bağlı olarak kalça hareketlerinde kısıtlılık ve ağrı mevcuttur. Hastalarda genelde; aktivite ile oluşan kalça yan kısmına doğru uzanan kasık ağrısı mevcuttur. Ağrı künt ya da keskin karakterde olabilir. Özellikle oturup kalkma gibi aktivitelerle şikayetlerde artış olmaktadır.

Sporcularda (futbol, vücut geliştirme sporcuları…), ağır yük taşıyan bireylerde, çocukluk döneminde kalça eklemi hastalığı geçiren bireyler daha sık etkilenmektedir.

Sık bildirilen diğer şikâyetler şunlardır:

  • Uzun süre oturma, araba kullanma veya alçak koltuktan kalkma sırasında artan kasık ağrısı
  • Kalçayı bükerken ve içe doğru çevirirken ağrı ya da takılma hissi
  • Bağdaş kurmada, ayakkabı ya da çorap giymede zorlanma
  • Spor sonrası belirginleşen ve dinlenmekle azalan ağrı
  • Labrum yırtığı eşlik ediyorsa kalçada kilitlenme, takılma veya "klik" hissi

Şikâyetler çoğu zaman yavaş başlar ve kas zorlanması sanılarak uzun süre gözden kaçabilir. Erken dönem belirtileri için kalça sıkışma sendromunun erken belirtileri yazımıza göz atabilirsiniz.

Femoroasetabuler sıkışma nasıl teşhis edilir?

Ortopedi uzmanı tarafından yapılan muayene sonrasında çekilecek röntgen incelemeleri ile hastalığın tanısı konulabilmektedir. Eklemde gelişen ikincil hasarın görüntülenmesinde manyetik rezonans görüntüleme (MR) oldukça yararlıdır.

Muayenede kalça hareket açıklığı ölçülür ve kalçanın bükülüp içe çevrildiği özel testlerle ağrının sıkışmayla ilişkili olup olmadığı değerlendirilir. Röntgende farklı açılardan çekilen görüntülerle CAM ve pincer bulguları ile eklem aralığı (kireçlenme derecesi) incelenir. Labrum ve kıkırdak hasarını göstermek için MR veya MR artrografi, ameliyat planlamasında gerekirse bilgisayarlı tomografi kullanılabilir. Bel, kasık fıtığı ya da kas-tendon kaynaklı ağrılar benzer şikâyetlere yol açabildiği için ayırıcı tanı önemlidir. Kalça ağrısının farklı nedenleri için kalça ağrısı: kireçlenme mi, sıkışma mı yazımızı, labrum hasarı için kalça labrum yırtığı: belirtiler, tanı ve tedavi yazımızı okuyabilirsiniz.

Tedavi seçenekleri

Ameliyatsız tedavi

Femoroasetabuler sıkışmada tedavi genellikle ameliyatsız yöntemlerle başlar. Ağrıyı tetikleyen derin çömelme, uzun süre oturma veya zorlayıcı spor hareketlerinin düzenlenmesi, fizyoterapist eşliğinde kalça ve gövde kaslarını güçlendiren egzersizler, kısa süreli ağrı kesici ve ödem giderici ilaçlar bu yaklaşımın temelini oluşturur. Bazı hastalarda eklem içine yapılan enjeksiyonlar hem tanıya hem de ağrının azalmasına yardımcı olabilir. Ameliyatsız tedavi kemiksel şekil bozukluğunu düzeltmez; amacı şikâyetleri azaltmak ve eklemi zorlayan hareketleri kontrol altına almaktır.

Ne zaman ameliyat düşünülür?

Ameliyatsız tedavi sürecinin başarısız olduğu bireylerde cerrahi tedavi gündeme gelir. Görüntülemede sıkışma bulguları ve buna bağlı labrum veya kıkırdak hasarı bulunan, şikâyetleri günlük yaşamını ya da sporunu kısıtlayan kişilerde artroskopik cerrahi değerlendirilir. Eklemde ileri derecede kireçlenme gelişmişse artroskopinin sağlayacağı fayda sınırlı olabilir; bu durumda farklı tedavi seçenekleri konuşulur.

Kalça artroskopisi ile tedavi

Femoroasetabuler sıkışma, kalça artroskopisinin günümüzde en sık olarak kullanıldığı klinik durumdur. 3-4 portalden (giriş deliği) uygulanan tedavi ile; eklem içerisindeki hasarlı yapıların tamiri dışında, eklemde sıkışmaya yol açan pincer lezyonunun (asetabulumun tıraşlanması, asetabuloplasti) ve CAM lezyonunun (femur baş-boyun bileşkesinin tıraşlanması, femoroplasti) tam artroskopik olarak giderilmesi mümkün olmaktadır. (Şekil 3-4) Uygun seçilmiş hastalarda artroskopik tedavi sonrasında şikâyetlerde anlamlı azalma bildirilmektedir; ancak sonuçlar eklemdeki hasarın derecesine ve kişisel özelliklere göre değişir.

kalça artroskopisi

Şekil 3: Kalça artroskopisi

cam eksizyonu

Şekil 4: Kalça artroskopisi ile CAM lezyonunun tedavisi

Ameliyat genel veya spinal anestezi altında yapılır. Eklem aralığını açmak için bacağa kontrollü çekme uygulanır ve işlemler kamera görüntüsü eşliğinde gerçekleştirilir. Yırtık labrum mümkünse dikilerek onarılır. Hastaların önemli bir kısmı kısa bir yatış sonrasında taburcu olur.

Ameliyat sonrası iyileşme ve rehabilitasyon

  • İlk haftalar: Genellikle birkaç hafta koltuk değneğiyle kısmi yük verme, kalçayı koruyan hareket kısıtlamaları ve hafif hareket egzersizleri.
  • 1-3. aylar: Normal yürüyüşün kazanılması, kalça ve gövde kaslarının güçlendirilmesi, sabit bisiklet gibi düşük yüklü egzersizler.
  • 3. aydan sonra: Kademeli olarak koşu ve spora özgü çalışmalar; spora tam dönüş çoğunlukla birkaç ay sürer.

İyileşme süresi, yapılan işlemlere ve kişinin özelliklerine göre değişir. Aşamalı fizik tedavi programı için kalça artroskopisi sonrası iyileşme rehberi yazımızı inceleyebilirsiniz.

Riskler ve olası komplikasyonlar

Kalça artroskopisi kapalı bir yöntem olsa da bazı riskleri vardır. Bunlar seyrek görülür:

  • Çekmeye bağlı kasık, uyluk veya genital bölgede geçici uyuşukluk
  • Enfeksiyon
  • Derin ven trombozu (bacakta pıhtı)
  • Kalça çevresinde istenmeyen kemik oluşumu (heterotopik ossifikasyon)
  • Şikâyetlerin devam etmesi veya ilerleyen dönemde kireçlenme gelişmesi
  • Nadiren femur boynu kırığı veya kalçada instabilite

Bu riskler ve kişiye özel durumlar ameliyat öncesinde ayrıntılı olarak konuşulmalıdır. Sonuçlar kişiden kişiye değişir.

Ne zaman ortopedi uzmanına başvurmalısınız?

  • Birkaç haftadır süren ve aktiviteyle artan kasık ağrısı
  • Uzun oturma, araba kullanma veya spor sonrası belirginleşen kalça ağrısı
  • Kalçada kilitlenme, takılma ya da hareket kısıtlılığı
  • Gece ağrısı, ateş veya ani başlayan şiddetli ağrı (farklı nedenler açısından hızlı değerlendirme gerektirir)

Kalça artroskopisinin kapsamı ve süreci için kalça artroskopisi sayfamızı inceleyebilir, muayene ve randevu için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ve gerekli tetkiklerle, kişiye özel olarak verilir.

Sıkça sorulan sorular

CAM tipi kalça sıkışması nedir?

CAM tipi sıkışma, uyluk kemiği boynunun ön-yan kısmındaki kemiksel fazlalık nedeniyle oluşur. Kalça büküldüğünde bu fazlalık hazneye girerken labrum ve kıkırdakta makaslama etkisi yaratır. Genç erkeklerde daha sık görülür ve geniş labrum yırtıklarına yol açabilir.

Kalça sıkışması belirtileri nelerdir?

En sık belirti, aktiviteyle ve uzun oturmayla artan kasık ağrısıdır; ağrı kalçanın yan tarafına yayılabilir. Kalçayı bükerken ve içe çevirirken ağrı, hareket kısıtlılığı, labrum yırtığı varsa takılma veya kilitlenme hissi görülebilir. Bu belirtiler başka nedenlerle de oluşabildiği için tanı muayene ve görüntüleme ile konur.

Femoroasetabuler sıkışma ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Tedavi genellikle aktivite düzenlemesi, fizik tedavi ve ilaçlarla başlar; bazı hastalarda eklem içi enjeksiyon da uygulanabilir. Bu yöntemler kemiksel şekil bozukluğunu düzeltmez ancak şikâyetleri azaltabilir. Ameliyatsız tedaviye rağmen şikâyetleri devam eden ve eklem içi hasarı olan kişilerde artroskopik cerrahi değerlendirilir.

Kalça sıkışması tedavi edilmezse ne olur?

Herkeste aynı seyir görülmez; bazı kişilerde şikâyetler hafif kalabilir. Ancak sıkışmaya bağlı tekrarlayan temas labrum yırtığına ve kıkırdak hasarına yol açabilir ve uzun dönemde kalça kireçlenmesi için bir risk faktörü olarak kabul edilir. Bu nedenle süren kasık ağrısında değerlendirme önerilir.

Kalça artroskopisi sonrası iyileşme ne kadar sürer?

Genellikle ilk birkaç hafta koltuk değneğiyle kısmi yük verilir, ardından fizik tedavi ile normal yürüyüş ve kas gücü kazanılır. Spora tam dönüş çoğunlukla birkaç ay sürer. Süre, yapılan işlemlere ve kişinin özelliklerine göre değişir.

Prof. Dr. Gökhan Polat

Yazının hekimi

Prof. Dr. Gökhan Polat

Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi

  • Hospital for Special Surgery (New York), Spor Hekimliği ve Kalça Koruma Fellowship'i (2015)
  • Avrupa Ortopedi ve Travmatoloji Board sertifikası (EBOT)
  • ESSKA ve TOTBİD üyesi
Özgeçmişi görüntüleyin

Online Randevu