Kireçlenmiş Diz Röntgeni: Kellgren-Lawrence Evreleri ve Anlamı

Kireçlenmiş diz röntgeninde başlıca üç bulguya bakılır: eklem aralığının daralması, eklem kenarlarında oluşan kemik çıkıntıları (osteofitler) ve kıkırdağın altındaki kemikte sertleşme (skleroz). Bu bulgular en sık Kellgren-Lawrence sınıflamasıyla 0'dan 4'e kadar evrelendirilir. Ancak röntgendeki evre tek başına tedaviyi belirlemez; tedavi kararı yakınmalar, muayene bulguları ve kişinin beklentileriyle birlikte verilir.

Bu yazıda diz kireçlenmesinin röntgende nasıl göründüğünü, hangi röntgen çekimlerinin istendiğini, Kellgren-Lawrence evrelerinin ne anlama geldiğini, röntgen görüntüsü ile ağrı arasındaki ilişkiyi ve evrenin tedavi seçeneklerini nasıl etkileyebileceğini bulacaksınız.

Diz kireçlenmesi röntgende nasıl görünür?

Röntgen kemikleri gösterir; kıkırdak ise röntgende doğrudan görünmez. Sağlıklı bir dizde uyluk kemiği ile kaval kemiği arasında, kıkırdağın ve menisküslerin kapladığı belirli bir boşluk vardır. Kireçlenme (tıbbi raporlarda çoğu zaman "gonartroz" olarak geçer) ilerledikçe kıkırdak incelir ve bu boşluk daralır. Bu nedenle röntgende eklem aralığının genişliği, kıkırdak kalınlığı hakkında dolaylı bir fikir verir.

Kireçlenmiş bir diz röntgeninde sık görülen bulgular şunlardır:

• Eklem aralığında daralma: Çoğu zaman dizin iç bölmesinde daha belirgindir; bazen dış bölmede ya da diz kapağı ile uyluk kemiği arasında görülür.
• Osteofitler: Eklem kenarlarında oluşan kemik çıkıntılarıdır; halk arasında "kireç" olarak adlandırılan görüntü çoğunlukla bunlardır.
• Subkondral skleroz: Kıkırdağın hemen altındaki kemiğin yük artışına yanıt olarak daha beyaz ve yoğun görünmesidir.
• Subkondral kistler: Kemik içinde küçük, yuvarlak boşluklar şeklinde görülebilir.
• Şekil bozukluğu: İleri evrelerde bacağın içe (O bacak) veya dışa (X bacak) doğru eğrilmesi röntgende belirginleşebilir.

Hangi röntgen çekimleri istenir?

Kireçlenmeyi değerlendirmek için röntgenlerin mümkünse ayakta, yani diz vücut ağırlığını taşırken çekilmesi önemlidir. Yatarak çekilen filmlerde eklem aralığı olduğundan geniş görünebilir. Sık istenen çekimler şunlardır:

• Ayakta ön-arka (AP) görüntü: İç ve dış bölmelerdeki eklem aralığını gösterir.
• Yan görüntü: Diz kapağının konumunu ve osteofitleri değerlendirmeye yardımcı olur.
• Dizler hafif bükülü ayakta arka-ön görüntü: Kıkırdak kaybının sık başladığı bölgeleri daha iyi gösterebilir.
• Diz kapağı (aksiyel) görüntüsü: Diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklemi değerlendirir.
• Uzun bacak (ortogram) röntgeni: Bacak dizilimini ölçer; özellikle osteotomi veya protez planlamasında kullanılır.

Bu çekimlerin hangilerine gerek olduğuna muayene sonrası karar verilir. Ortopedide kullanılan görüntüleme yöntemlerinin farkları için ortopedik hastalıklarda görüntüleme yöntemleri yazımıza bakabilirsiniz.

Kellgren-Lawrence sınıflaması: diz kireçlenmesi evreleri

Kellgren-Lawrence sınıflaması, röntgen bulgularına göre diz kireçlenmesini beş evrede tanımlayan ve dünyada yaygın olarak kullanılan bir sistemdir:

• Evre 0: Kireçlenmeye ait röntgen bulgusu yoktur.
• Evre 1 (şüpheli): Eklem aralığında daralma şüphesi ve eklem kenarlarında çok küçük, şüpheli osteofitler vardır.
• Evre 2 (hafif): Belirgin osteofitler görülür; eklem aralığında hafif daralma olabilir.
• Evre 3 (orta): Birden fazla orta büyüklükte osteofit, belirgin eklem aralığı daralması ve bir miktar skleroz vardır; kemik uçlarında şekil değişikliği başlayabilir.
• Evre 4 (ileri): Büyük osteofitler, eklem aralığında ileri derecede daralma veya kemiğin kemiğe temas ettiği görüntü, belirgin skleroz ve şekil bozukluğu görülür.

Raporlarda bu evreler "KL 2" veya "grade 3 gonartroz" gibi ifadelerle yazılabilir. Evre 2 ve üzeri genellikle röntgende belirgin kireçlenme olarak kabul edilir. Kireçlenmenin belirtileri ve erken dönemi hakkında daha fazla bilgi için dizde kireçlenme ve erken belirtileri yazımızı okuyabilirsiniz.

Röntgen raporunda sık geçen ifadeler

Röntgen raporları çoğu zaman kısa ve teknik cümlelerle yazılır. Raporunuzda karşılaşabileceğiniz bazı ifadelerin anlamı şöyledir:

• "Medial eklem aralığında daralma": Dizin iç bölmesinde kıkırdak incelmesini düşündüren daralma.
• "Marjinal osteofitler": Eklem kenarlarında kemik çıkıntıları.
• "Patellofemoral dejeneratif değişiklikler": Diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklemde kireçlenme bulguları.
• "Tibial spinlerde sivrilme": Eklemin ortasındaki kemik çıkıntılarının belirginleşmesi; erken kireçlenme bulgusu olarak yorumlanabilir.
• "Varus dizilim": Bacağın O bacak şeklinde içe eğilimli olması; iç bölmeye binen yükü artırabilir.

Bu ifadeler tek başına tanı ya da tedavi kararı anlamına gelmez; raporun muayene bulgularıyla birlikte yorumlanması gerekir.

Röntgendeki evre ağrının şiddetini gösterir mi?

Hastaların sık sorduğu bu sorunun yanıtı her zaman "evet" değildir. Röntgende ileri kireçlenme görülen bazı kişiler günlük yaşamlarını görece az ağrıyla sürdürebilirken, hafif bulguları olan biri belirgin ağrı yaşayabilir. Ağrının şiddeti; kas gücü, kilo, eklemdeki iltihabi yanıt, kemik iliğindeki değişiklikler, menisküs sorunları ve kişinin ağrıyı algılama biçimi gibi pek çok etkenden etkilenir.

Bu nedenle tedavi kararı yalnızca röntgen raporuna bakılarak verilmez. Muayenede dizin hareket açıklığı, şişlik, hassasiyetin yeri, bacak dizilimi ve yürüyüş değerlendirilir; yakınmaların günlük yaşamı ne ölçüde kısıtladığı sorgulanır.

Kireçlenme evresi zamanla değişir mi?

Kireçlenme genellikle yıllar içinde yavaş seyreden bir süreçtir ve ilerleme hızı kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Bazı kişilerde röntgen bulguları uzun süre benzer kalırken, bazılarında daha hızlı değişiklik görülebilir. Fazla kilo, bacak diziliminde bozukluk, geçirilmiş menisküs veya bağ yaralanmaları ve kas zayıflığı ilerlemeyi etkileyebilecek etkenler arasındadır. Bu nedenle kontrol röntgenlerinin ne sıklıkla çekileceğine, yakınmalardaki değişime göre hekiminizle birlikte karar vermeniz uygun olur.

Ne zaman MR gerekir?

Diz kireçlenmesi tanısı çoğu zaman muayene ve ayakta çekilen röntgenle konur; MR her hastada gerekli değildir. Ancak röntgen bulgularıyla açıklanamayan ani başlangıçlı ağrı, takılma veya kilitlenme gibi menisküs yırtığını düşündüren belirtiler, menisküs kök yırtığı şüphesi ya da kemikte dolaşım bozukluğu (osteonekroz) olasılığı varsa MR istenebilir. Röntgende henüz belirgin bulgu olmayan erken kıkırdak hasarlarının değerlendirilmesinde de MR yol gösterici olabilir.

Evre tedavi seçeneklerini nasıl etkiler?

Her evrede tedavinin temeli genellikle ameliyatsız yöntemlerdir. Evre, bu yöntemlere ek olarak hangi seçeneklerin konuşulabileceği konusunda yol gösterir. Aşağıdaki çerçeve genel bir fikir verir; tedavi her zaman kişiye özel planlanır:

• Erken evreler (KL 1–2): Egzersiz ve kas güçlendirme, kilo kontrolü, aktivite düzenlemesi, fizik tedavi ve gerektiğinde ilaçlar ön plandadır. Bazı hastalarda eklem içi enjeksiyonlar değerlendirilebilir.
• Bacak diziliminde bozukluk olan genç ve aktif hastalar: Kireçlenme dizin tek bir bölmesinde yoğunlaşmışsa, yükü sağlam bölmeye aktarmayı amaçlayan yüksek tibia osteotomisi gibi eklem koruyucu cerrahiler gündeme gelebilir.
• Orta evre (KL 3): Ameliyatsız tedaviler sürdürülür; yakınmalar devam ediyorsa enjeksiyon seçenekleri ve kireçlenmenin dağılımına göre osteotomi veya yarım diz protezi değerlendirilebilir.
• İleri evre (KL 4): Ameliyatsız yöntemlere rağmen ağrı ve kısıtlılık günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa diz protezi seçeneği konuşulabilir.

Önemli olan, röntgende ileri evre görülmesinin otomatik olarak ameliyat anlamına gelmemesidir. Yakınmaları ameliyatsız yöntemlerle kontrol altında olan kişilerde cerrahi gerekmeyebilir. Tersine, hafif röntgen bulgularına rağmen yakınmalar başka bir nedenden, örneğin bir menisküs yırtığından kaynaklanıyor olabilir.

Ne zaman ortopedi uzmanına başvurmalısınız?

• Haftalarca süren ve günlük işlerinizi kısıtlayan diz ağrısı
• Dizde tekrarlayan şişlik ya da belirgin sabah tutukluğu
• Takılma, kilitlenme veya dizin boşalması
• Bacağınızda giderek belirginleşen eğrilik
• Elinizde kireçlenme tanısı içeren bir röntgen raporu olup ne anlama geldiğinden emin değilseniz

Acil durum: Dizde kızarıklık, sıcaklık ve şişliğe ateş eşlik ediyorsa ya da düşme sonrası bacağa yük veremiyorsanız aynı gün değerlendirilmeniz gerekir.

Prof. Dr. Gökhan Polat'ın kliniğinde değerlendirme; muayene, ayakta çekilen röntgenler ve gerekirse ek tetkiklerle yapılır, tedavi planı röntgendeki evre ile birlikte yaş, aktivite düzeyi ve kişinin beklentileri göz önünde bulundurularak hazırlanır. Kireçlenme ve diğer diz sorunlarının tedavi seçenekleri için diz eklemi hastalıkları sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Özetle

• Kireçlenmiş diz röntgeninde eklem aralığı daralması, osteofitler ve kemikte sertleşme değerlendirilir; kıkırdak doğrudan görünmez.
• Kellgren-Lawrence sınıflaması kireçlenmeyi röntgen bulgularına göre 0–4 arasında evrelendirir.
• Röntgendeki evre her zaman ağrının şiddetiyle örtüşmez; tedavi kararı yakınmalar ve muayeneyle birlikte verilir.
• Her evrede ameliyatsız tedaviler temel basamaktır; cerrahi seçenekler evre, bacak dizilimi ve yakınmalara göre kişiye özel değerlendirilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ve gerekli tetkiklerle, kişiye özel olarak verilir.