Kalçada İliopsoas Tendiniti: Nedenleri ve Tedavisi

İliopsoas tendiniti, kalçayı büken kasın tendonunda gelişen iltihaplanmadır ve kasık ağrısı yapabilir. Belirtiler, tanı, tedavi ve egzersiz önerileri.

  • 6 dakikalık okuma
  • Prof. Dr. Gökhan Polat
Kalçada İliopsoas Tendiniti: Nedenleri ve Tedavisi

İliopsoas tendiniti, kalçayı öne doğru büken iliopsoas kasının tendonunda, çoğunlukla aşırı kullanım ve sürtünmeye bağlı gelişen iltihaplanmadır; tipik belirtisi kasıkta ve kalça önünde, merdiven çıkarken ya da bacağı öne kaldırırken artan ağrıdır. Büyük çoğunluğu aktivite düzenlemesi, ilaç ve fizik tedavi gibi ameliyatsız yöntemlerle kontrol altına alınabilir.

İliopsoas tendiniti genellikle sporcularda, aktif bireylerde ya da kalça çevresindeki kasların dengesiz çalıştığı durumlarda ortaya çıkar. Kasıkta hissedilen batıcı ağrı ve uzun oturmanın ardından ayağa kalkarken zorlanma sık görülen şikâyetlerdir. Bu yazıda iliopsoas kasının anatomisini, tendinitin nedenlerini, belirtilerini, tanı yöntemlerini, germe egzersizlerini ve tedavi seçeneklerini ele alıyoruz.

İliopsoas kası nedir, nerededir?

İliopsoas aslında iki kasın birleşiminden oluşur: iliacus ve psoas major. Psoas kası bel omurlarından, iliacus kası ise leğen kemiğinin (pelvis) iç yüzünden başlar. Bu iki kas aşağıda birleşerek kalça ekleminin önünden geçer ve uyluk kemiğinin (femur) küçük trokanter denilen bölgesine ortak bir tendonla yapışır.

İliopsoas, kalçanın en güçlü fleksör kasıdır; yani kalçayı yukarı doğru çeken, yürüyüşte, koşuda ve merdiven çıkarken aktif olarak çalışan kastır. Bu yoğun kullanım nedeniyle tendonun kalça eklemi önündeki kemik yapı üzerinde sürtünmesi zamanla iltihaplanma ve ağrıya yol açabilir. Bu tabloya iliopsoas tendiniti denir. Tendonun altında yer alan sıvı kesesinin (bursa) iltihaplanması ise iliopsoas bursiti olarak adlandırılır; ikisi sıklıkla birlikte görülür ve "iliopsoas sendromu" başlığı altında değerlendirilebilir.

İliopsoas tendiniti neden oluşur?

İliopsoas tendiniti çoğunlukla aşırı kullanım ya da mekanik sürtünme sonucu gelişir. Kas-tendon yapısı tekrarlayan hareketlerle sık sık zorlandığında yapışma bölgesinde mikrotravmalar oluşur ve bu durum zamanla inflamasyon ve ağrıyla sonuçlanır. Başlıca nedenler şunlardır:

  • Uzun süreli koşu ve tekrarlayan bacak kaldırma egzersizleri
  • Dans, futbol, jimnastik ve dövüş sporları gibi kalça fleksiyonunun yoğun olduğu sporlar
  • Kalça çevresi kas dengesizlikleri ve gövde (core) kaslarında zayıflık
  • Belirgin lordoz (bel çukuru artışı)
  • Kalça artroskopisi veya kalça protezi sonrasında tendonun tahriş olması
  • Kalça biyomekaniğini bozan yapısal problemler (örneğin femoroasetabuler sıkışma)
  • Uygun olmayan egzersiz tekniği ve antrenman yükünün hızlı artırılması

Pelvis yapısı ve hareket biyomekaniğindeki farklılıklar nedeniyle bu tablo kadın sporcularda daha sık görülebilir.

İliopsoas kası ağrısının belirtileri nelerdir?

En belirgin belirti kalça önünde, kasık bölgesinde hissedilen ağrıdır. Ağrı genellikle sinsi başlar ve zamanla artar. Tipik özellikleri şunlardır:

  • Yürürken ya da koşarken kalça önünde sızlama
  • Merdiven çıkarken veya ayaktayken dizi yukarı kaldırırken batıcı ağrı
  • Uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken zorlanma
  • Kalçanın geriye doğru açıldığı (ekstansiyon) pozisyonlarda gerginlik ve sertlik hissi
  • Kalçadan gelen takılma veya "atlama" hissi ve sesi (kalçada atlama sendromu ile birlikte olabilir)
  • Kasık bölgesinde hassasiyet ve kas sertliği
  • Bazı hastalarda uyluk ön yüzüne doğru yayılan ağrı

Kasık ağrısının pek çok farklı nedeni olabileceğini unutmamak gerekir. Sporcularda kasık ağrısının diğer nedenleri için sporcularda kasık ağrısı yazımıza bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

Tanı genellikle klinik muayene ile konur. Kalçayı dirence karşı yukarı kaldırırken veya kalçayı geriye doğru gererken ağrının ortaya çıkması tipiktir. Muayenede Thomas testi ve iliopsoas direnç testi gibi özel manevralar kullanılır.

Destekleyici görüntüleme yöntemleri şunlardır:

  • Ultrasonografi: Tendon bölgesinde ödem, kalınlaşma veya bursada sıvı artışını gösterebilir.
  • MR: Tendon çevresindeki inflamasyonu değerlendirmede ve kalça eklemi içindeki labrum yırtığı, kıkırdak hasarı gibi eşlik eden sorunları ayırt etmede yararlıdır.
  • Dinamik ultrason: Hareketle ortaya çıkan atlama ve takılma şikâyetlerinde faydalıdır.

Laboratuvar testleri genellikle gerekmez; ancak enfeksiyon veya sistemik inflamatuar bir hastalık düşünülüyorsa ek tetkikler yapılabilir. Femoroasetabuler sıkışma gibi yapısal sorunlar iliopsoas tendinitine eşlik edebildiği için femoroasetabuler sıkışmanın belirtileri de değerlendirmede göz önünde bulundurulur.

Tedavi seçenekleri nelerdir?

İliopsoas tendiniti çoğunlukla konservatif (ameliyatsız) yöntemlerle tedavi edilebilir. Tedavi çok yönlü olmalı ve ağrıya yol açan neden dikkate alınarak planlanmalıdır.

1. Aktivite düzenlemesi

Ağrıyı artıran hareket ve aktiviteler geçici olarak azaltılmalı ya da durdurulmalıdır. Spor programı, tekrarlayan kalça fleksiyonu gerektiren hareketler azaltılarak yeniden düzenlenir.

2. İlaç tedavisi

Hekimin uygun gördüğü durumlarda non-steroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ) ağrıyı ve inflamasyonu kontrol altına almak için kısa süreli kullanılabilir.

3. Fizik tedavi ve rehabilitasyon

  • İliopsoas germe egzersizleri
  • Kalça çevresi ve gövde kaslarının kuvvetlendirilmesi
  • Duruş bozukluklarının düzeltilmesi
  • Manuel terapi ve yumuşak doku teknikleri
  • Elektroterapi uygulamaları

4. Enjeksiyon tedavileri

Dirençli olgularda ultrason eşliğinde tendon kılıfına ya da bursaya lokal steroid enjeksiyonu yapılabilir. Daha kronik ve tekrarlayan olgularda, doku iyileşmesini desteklemek amacıyla PRP gibi biyolojik tedaviler değerlendirilebilir; bu tedavilerin yeri hastaya göre belirlenir ve yanıt kişiden kişiye değişir. Ayrıntılı bilgi için hücresel tedaviler (PRP, kök hücre) sayfamızı inceleyebilirsiniz.

5. Cerrahi tedavi

Nadir durumlarda ve konservatif tedavilere yanıt alınamadığında, artroskopik yöntemle iliopsoas tendonunun gevşetilmesi (tenotomi) uygulanabilir. Bu genellikle son seçenektir ve eşlik eden kalça içi sorunlar varsa aynı seansta değerlendirilebilir.

İliopsoas germe egzersizleri nasıl yapılır?

Germe egzersizleri, akut ve şiddetli ağrı geçtikten sonra, tercihen fizyoterapist eşliğinde öğrenilerek yapılmalıdır. Sık kullanılan bir örnek yarım diz çökme pozisyonunda kalça ön germesidir:

  1. Germek istediğiniz taraftaki dizinizi yumuşak bir zemine koyun, diğer ayağınızı önde yere basın.
  2. Gövdenizi dik tutun, karın kaslarınızı hafifçe sıkın ve kalçanızı belinizi çukurlaştırmadan öne doğru itin.
  3. Kasıkta ve uyluk önünde hafif bir gerilme hissettiğiniz noktada 20–30 saniye bekleyin.
  4. Hareketi her iki tarafta 2–3 kez tekrarlayın.

Germe sırasında keskin ağrı hissedilmemelidir. Ağrı artıyorsa egzersiz durdurulmalı ve hekime danışılmalıdır.

İyileşme süreci ve spora dönüş

İliopsoas tendinitinde iyileşme süresi, şikâyetlerin ne kadar süredir devam ettiğine, eşlik eden kalça sorunlarına ve rehabilitasyona uyuma göre değişir. Erken fark edilen hafif olgularda şikâyetler genellikle birkaç hafta içinde belirgin şekilde azalırken, aylardır süren ve tekrarlayan olgularda süreç daha uzun olabilir. Spora dönüş kademeli olarak planlanır: önce günlük aktiviteler ağrı olmadan yapılabilmeli, ardından koşu, sprint ve bacak kaldırma gerektiren hareketler adım adım programa eklenmelidir. Antrenman yükünü artırmadan önce kalça ve gövde kaslarının yeterince güçlenmiş olması tekrarlama riskini azaltmaya yardımcı olur.

Ne zaman ortopedi uzmanına başvurmalısınız?

  • Birkaç haftadır süren ve dinlenmeyle azalmayan kasık veya kalça önü ağrısı
  • Yürümeyi, merdiven çıkmayı veya spor yapmayı kısıtlayan ağrı
  • Kalçada takılma, kilitlenme veya ağrılı atlama hissi
  • Gece uykudan uyandıran ağrı
  • Ateş, kasıkta şişlik veya genel durum bozukluğu ile birlikte olan ağrı (acil değerlendirme gerekir)

Prof. Dr. Gökhan Polat'ın kliniğinde kasık ve kalça önü ağrısı olan hastalarda değerlendirme, muayene bulguları ve gerekli görüntüleme sonuçlarına göre yapılır ve tedavi planı kişiye özel olarak belirlenir.

Özetle

  • İliopsoas tendiniti, kalçayı büken iliopsoas kasının tendonunda aşırı kullanıma bağlı gelişen iltihaplanmadır.
  • Kasık ve kalça önünde, bacağı kaldırırken ve merdiven çıkarken artan ağrı tipiktir.
  • Tedavide çoğunlukla aktivite düzenlemesi, ilaç ve fizik tedavi yeterli olur; cerrahi nadiren gerekir ve süreç kişiden kişiye değişir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ve gerekli tetkiklerle, kişiye özel olarak verilir.

Sıkça sorulan sorular

İliopsoas tendiniti spor yapmaya engel midir?

Ağrılı dönemde zorlayıcı hareketlerden kaçınılmalı; tedavi sonrası uygun rehabilitasyon ile spora dönüş mümkündür.

İliopsoas tendiniti ne kadar sürede iyileşir?

Hastaya ve tedaviye bağlı olarak 4–8 hafta içinde iyileşme gözlenebilir.

PRP tedavisi işe yarar mı?

Bazı kronik olgularda PRP, iyileşme sürecini destekleyebilir. Ancak her hasta için uygun olmayabilir.

Bu durum cerrahi gerektirir mi?

Nadiren. Genellikle ameliyatsız tedavilere yanıt alınır. Cerrahi, dirençli ve tekrarlayan vakalarda düşünülür.

Fizik tedavi zorunlu mudur?

 Evet. Tedavinin başarısı fizik tedaviye uyumla doğrudan ilişkilidir.

İliopsoas kası ağrısı nasıl geçer?

İliopsoas kaynaklı ağrının büyük kısmı, ağrıyı artıran aktivitelerin geçici olarak azaltılması, hekimin önerdiği ilaçlar ve germe ile kuvvetlendirme içeren fizik tedavi programıyla kontrol altına alınabilir. Dirençli durumlarda enjeksiyon tedavileri değerlendirilebilir. İyileşme süresi ağrının nedenine ve kişiye göre değişir; uzun süren ağrıda başka kalça sorunlarının da araştırılması gerekir.

İliopsoas bursiti ile tendiniti aynı şey mi?

Aynı şey değildir ancak sıklıkla birlikte görülürler. Tendinit iliopsoas tendonunun, bursit ise tendonun altındaki sıvı kesesinin (bursa) iltihaplanmasıdır. Belirtileri benzer olduğundan ayrım muayene ve ultrason veya MR ile yapılır; tedavi yaklaşımları da büyük ölçüde benzerdir.

Bu konudaki tedavi sayfasıSpor YaralanmalarıÖn çapraz bağ ve menisküs yırtıkları, kas ve bağ zorlanmaları, kasık ağrısı gibi spor yaralanmalarında tanı, tedavi seçenekleri ve kademeli spora dönüş.Tedavi seçeneklerini inceleyin
Prof. Dr. Gökhan Polat

Yazının hekimi

Prof. Dr. Gökhan Polat

Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi

  • Hospital for Special Surgery (New York), Spor Hekimliği ve Kalça Koruma Fellowship'i (2015)
  • Avrupa Ortopedi ve Travmatoloji Board sertifikası (EBOT)
  • ESSKA ve TOTBİD üyesi
Özgeçmişi görüntüleyin

Online Randevu